Nguyễn Xuân Phúc » Bạn đọc » Nhất thể hóa: nên hay không?

(Bạn đọc) - Từ sau Đại hội Đảng VI năm 1986, với việc đề ra và thực hiện đường lối đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo đất nước đạt được nhiều thắng lợi to lớn trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội cho đến an ninh, quốc phòng… Tuy nhiên, trong bối cảnh mới hiện nay, hệ thống chính trị của ta đã bộc lộ một số hạn chế nhất định: tổ chức bộ máy nhà nước cồng kềnh, ở nhiều nơi còn hoạt động chưa thực sự hiệu quả; giữa các cơ quan nhà nước có sự chồng chéo trong công việc; ở một số địa phương, chính quyền còn ỷ lại vào Đảng… Để đáp ứng yêu cầu của thời đại, thúc đẩy xã hội phát triển, vấn đề đổi mới về thể chế chính trị là nhu cầu tất yếu.

Tòa nhà Quốc Hội Việt Nam

Tòa nhà Quốc Hội Việt Nam

Vậy, đổi mới hệ thống chính trị nên đi theo hướng nào?

Trong thời gian gần đây, có nhiều chuyên gia đưa ra ý kiến nên “nhất thể hóa” Đảng và Nhà nước. Hay nói cách khác, nhất thể hóa là việc “hợp nhất” Đảng và Nhà nước vào thành một. Việc “nhất thể hóa” đang được thí điểm tại một số địa phương. Bước đi đầu tiên của việc “nhất thể hóa” là nhất thể hóa về chức danh. Theo đó, lãnh đạo Đảng sẽ kiên nhiệm giữ chức vụ trong chính quyền. Mô hình nhất thể hóa chức danh này đã được thực hiện tại Quảng Ninh từ năm 2014. Tại đây, Bí thư kiêm nhiệm giữ chức vụ Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh hoặc Chủ tịch Hội đồng nhân dân. Việc nhất thể hóa chức danh tạo tiền đề cho việc “nhất nguyên chế” tổ chức bộ máy, hợp nhất một số cơ quan của Đảng và chính quyền. Trong bước đi này, những cơ quan của Đảng và chính quyền có chức năng như nhau sẽ được sáp nhập vào làm một. Ví dụ như cùng thực hiện chức nâng kiểm tra cán bộ đảng viên, Đảng có Uỷ ban Kiểm tra trung ương còn Nhà nước có cơ quan thanh tra.

Nhất thể hóa có những ưu và nhược điểm gì?

Xét về ưu điểm, việc “nhất thể hóa” đầu tiên sẽ giúp chúng ta tinh giảm bộ máy nhà nước, làm giảm áp lực cho ngân sách quốc gia vì sẽ tiết kiệm được một khoản chi phí tương đối lớn về tiền lương. Mặt khác, khi những cơ quan Đảng và Nhà nước có chung chức năng được hợp nhất làm một sẽ đẩy lui tình trạng chồng chéo trong khi thực hiện công việc, nâng cao trách nhiệm của cơ quan đó. Ngoài ra, việc nhất thể hóa sẽ tạo ra sự thống nhất giữa Đảng và chính quyền khi thực hiện các công việc. Đảng đề ra chủ trương, đường lối phát triển đất nước trong từng thời kỳ. Các chủ trương, đường lối này sau đó sẽ được chính quyền cụ thể hóa vào thực tiễn. Do đó, nếu nhất thể hóa Đảng và chính quyền thì khi thực hiện những nội dung trên sẽ có hiệu quả cao hơn.

Tuy nhiên, việc nhất thể hóa này cũng tồn tại những nhược điểm nhất định. Trong đó, điều mà mọi người lo ngại nhất là việc nhất thể hóa sẽ là cơ sở cho việc chuyên quyền, độc đoán xảy ra. Lo ngại này là một vấn đề có thể hiểu được bởi khi nhất thể hóa, quyền lực tập chung vào một đầu mối duy nhất sẽ rất dễ xảy ra tình trạng lạm quyền. Quyền lực tập trung vào một phía mà không có bất cứ ai “đối trọng” lại thì tình trạng trên sẽ rất dễ để xảy ra. Tuy nhiên, vấn đề này hoàn toàn có thể được loại bỏ nếu các cơ quan kiểm tra, giám sát thực hiện tốt chức năng của mình.

Đâu là cơ sở của việc nhất thể hóa?

Mặc dù hiện nay, vấn đề nhất thể hóa còn có nhiều tranh cãi. Tuy nhiên, đây cũng là một hướng đi khá hợp lý cho việc cải cách, hoàn thiện thể chế chính trị ở Việt Nam. Hiến pháp, văn bản có giá trị pháp lý cao nhất của nước ta đã ghi nhận: “Đảng Cộng sản Việt Nam – Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” (Khoản 1, Điều 4, Hiến pháp 2013). Theo đó, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Mọi chủ trương, đường lối, chính sách của đất nước đều do Đảng quyết định. Do đó, việc nhất thể hóa khi diễn ra sẽ củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng. Ngoài ra, nó cũng tạo điều kiện để việc đưa các vấn đề do Đảng quyết định đi vào đời sống được nhanh chóng hơn.

Trên thực tế, tất cả các cán bộ lãnh đạo trong bộ máy chính quyền hiện nay đều là đảng viên. Các cán bộ lãnh đạo này vẫn chịu sự quản lý, điều hành của Đảng. Do đó, việc nhất thể hóa chức danh, để Bí thư kiêm nhiệm giữ chức Chủ tịch Uỷ ban nhân dân hoặc Chủ tịch Hội đồng nhân dân là một điều hợp lý.

Vì sao có ý kiến phản đối “nhất thể hóa” ?

Hiện nay, cả trong nước và ngoài nước đều có những ý kiến phản đối việc nhất thể hóa ở Việt Nam. Những ý kiến phản đối này có cả những sự phản đối xuất phát từ tinh thần tích cực nhưng cũng có những ý kiến phản đối xuất phát từ yếu tố lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân.

Thứ nhất, đó là những phản đối xuất phát từ tinh thần yêu nước, tích cực. Những phản đối này chủ yếu bắt nguồn từ lo ngại về việc nhất thể hóa sẽ dẫn đến chuyên quyền, độc đoán, thiếu dân chủ như các phân tích ở trên. Để giải quyết vấn đề này, khi tiến hành nhất thể hóa, ta phải tăng cường hoạt động cũng như sức mạnh của các cơ quan giám sát. Đặc biệt, ta phải phát huy có hiệu quả cơ chế giám sát nhân dân.

Thứ hai, những ý kiến phản đối xuất phát từ các tư tưởng tiêu cực. Một điều hiển nhiên là khi tiến hành nhất thể hóa thì số “ghế” lãnh đạo sẽ giảm đi. Từ trước tới nay, người ta chỉ mong có thêm “ghế” để ngồi chứ không ai muốn mất ghế. Do đó, xuất phát từ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, một số người sẽ ra sức phản đối vấn đề nhất thể hóa. Mặt khác, việc nhất thể hóa sẽ tăng cường sức mạnh của Đảng Cộng sản Việt Nam, củng cố vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội của Đảng. Do vậy, các phần tử thù địch, các thế lực chống đối luôn tìm mọi cách để ngăn chặn việc nhất thể hóa diễn ra.

Khi tiến hành nhất thể hóa, ta phải quán triệt những nội dung gì?

Để việc nhất thể hóa diễn ra có hiệu quả, khi thực hiện chúng ta cần quán triệt một số nội dung sau:

Thứ nhất: mọi vấn đề, mọi chủ trương đều phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân, quán triệt sâu sắc tư tưởng “dân là gốc”.

Thứ hai: về mặt tư tưởng, ta phải luôn luôn lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của nhà nước. Để phù hợp với tình hình mới, chúng ta phải tăng cường công tác nghiên cứu, củng cố về mặt lý luận, giải quyết được những vấn đề phát sinh trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ ba: tăng cường, củng cố sức mạnh của Đảng; nâng cao uy tín và hiệu quả lãnh đạo của Đảng; kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa đã đề ra.

Thứ tư: phát huy dân chủ, tạo cơ chế cho phản biện xã hội phát triển; tăng cường hiệu quả hoạt động giám sát từ nhân dân.

Kết luận

Từ những phân tích và nhận định trên, ta có thể thấy nhất thể hóa là một giải pháp, một hướng đi tương đối phù hợp với bối cảnh nước ta khi tiến hành cải cách thể chế nhà nước. Tuy nhiên, để việc nhất thể hóa mang lại hiệu quả, ta phải tiếp tục nghiên cứu, đánh giá những điều đã được và chưa được từ mô hình thí điểm của Quảng Ninh. Đồng thời, ta cũng phải chủ động lấy ý kiến đóng góp của nhân dân và các nhà khoa học để việc thực hiện đạt hiệu quả.

CTV TAT

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyenxuanphuc.org
Thích và chia sẻ bài này trên: